Cmentarz żydowski w Zabrzu na Zandce ma ponad 150 lat, został założony jesienią 1871 roku, a pochówki odbywały się tu do 1954 roku.

– To jest takie miejsce, które samo opowiada swoją historię. Wystarczy pochylić się nad nagrobkami i nawet nie znając hebrajskiego czy niemieckiego, odkryć coś nowego. To jedyna nekropolia w mieście, gdzie daty urodzin i śmierci są podawane od stworzenia świata – podkreśla Dariusz Walerjański, historyk i wieloletni opiekun cmentarza. Z pasją opowiada nie tylko o pochowanych tutaj ludziach, ale i o wielu kontekstach minionego czasu.

Wśród pomników wyróżnia się grobowiec rodziny filantropa Maxa Jechiela Böhma, zmarłego w styczniu 1904 roku. – Był to jeden z najbogatszych zabrzan, spoczywają tutaj także jego pierwsza żona Minna z domu Hoffmann (zm. w 1881 roku) oraz dzieci z pierwszego i drugiego małżeństwa. Wielkość i rodzaj kamienia, z jakiego został wykonany pomnik, a jest to czarny granit szwedzki, świadczą o jego zamożności. Böhm był rentierem, żył z tego, co miał na koncie, a co najpierw sobie wypracował. Znany dyrektor brykietowni w Zabrzu, wybudował gazownię, którą później sprzedał miastu, pełnił też funkcję radnego sejmiku powiatowego. Był tak majętny, że pieniądze rozdawał, za co ludzie go uwielbiali. Kiedy ktoś miał jakiś problem, przychodził do Maxa, mówił, co się stało, np. że wpadł w długi albo chce wybudować dom, i gdy go przekonał, otrzymywał pieniądze, których nie trzeba było oddawać. Po jego śmierci rodzina postanowiła założyć fundację jego imienia i w dalszym ciągu wspierać finansowo mieszkańców Zabrza – mówi D. Walerjański.