Nowy numer 21/2022 Archiwum

Świątynne portyki

Dodają splendoru i elegancji. Niegdyś w tzw. porządku doryckim, jońskim, korynckim, dziś w licznych wersjach współczesnych.

Łacińskie słowo porticus znaczy: kolumnada, kryte przejście. To otwarty ganek kolumnowy lub filarowy, czasem dwukondygnacyjny, poprzedzający główne wejście. Wieńczy go fronton, którego wewnętrzne pole, tzw. tympanon, bywa dekorowane. Ma funkcję reprezentacyjną i praktyczną: chroni elewację i ludzi przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Zakrólował jako istotny element fasady kościoła w epoce renesansu, gloryfikującej antyczne wzorce greckie i rzymskie. Reguły rządzące proporcjami portyku do dziś stanowią abecadło architektury.

Stąd do wieczności

Nazwy portyków wiązały się z liczbą kolumn. Na przykład czterokolumnowy to tetrastyl (gr. tetra = 4). Ta forma często występuje w niedużych kościołach. Zwykle nieco większy odstęp między środkowymi kolumnami ma uwydatnić znajdujący się w głębi portal. Dokładnie tak jest w kościele św. Józefa Robotnika w Tarnowskich Górach. Skąd wzięła się tu dorycka kolumnada? Historia budynku jest niepospolita. Wzniesiony w 1919 r. jako hala cmentarna, inspirowany włoską architekturą, był zarazem bramą nekropolii: symbolizował wstęp do wieczności. Dlatego to niezwykłe wejście zaakcentowano portykiem. Tympanon dekoruje medalion Chrystusa w koronie cierniowej, wymowny znak dla odwiedzających groby.

Z przesłaniem

Gliwickie sanktuarium Matki Bożej Dobrej Drogi, którym opiekują się jezuici, to już architektura postmodernistyczna. Autor Zenon Nasterski nadał frontowej fasadzie kształt klasycyzującego portyku, obejmującego wejścia do dolnego i górnego kościoła. Tympanon ukazuje istotne dla świątyni treści: u stóp Maryi klęczą święci jezuici polskiej narodowości, Stanisław Kostka i Andrzej Bobola. Napis: „O Mater Dei Electa Esto Nobis Via Recta” (O Matko, przez Boga wybrana, bądź nam drogą prostą) pochodzi z czczonego tu cudownego obrazu Matki Bożej Kochawińskiej. A plac przed portykiem zdobi wybrukowany herb ze skrótem AMDG łacińskiej dewizy Towarzystwa Jezusowego „Ad maiorem Dei gloriam” (Na większą chwałę Bożą).

Praktyczna rozbudowa

W kościele św. Stanisława Kostki w Lublińcu portyk dobudowano w 2002 r. do fasady dwupoziomowej świątyni z lat 1928–1931. Do jej trzech wejść (boczne na poziom górny, środkowe do kaplicy dolnej) wiodły nieosłonięte stopnie. Deszcz i śnieg przez lata zrobiły swoje. Ówczesny proboszcz, o. Stanisław Toman OMI, podjął dzieło remontu i modernizacji schodów. Całkowicie je przykryto, nadając zadaszeniu reprezentacyjną formę krużganków. Arkadowa kolumnada ubogaciła bryłę zespołu klasztornego Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. I jak przystało na portyk, łączy piękne z pożytecznym. Autorka jest konserwatorem zabytków diecezji gliwickiej.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama