Nowy numer 39/2020 Archiwum

Cztery istoty żyjące

Uskrzydleni lew, wół, orzeł i człowiek to atrybuty czterech ewangelistów. Skąd ta tradycja wzięła się w chrześcijaństwie?

Fantastyczne stwory nie były obce sztuce antycznej. Babilońskie skrzydlate byki, egipskie sfinksy (lwy z ludzką twarzą) i greckie harpie (ptaki z głową kobiety) wywodziły się z wierzeń i mitologii. Symbole ewangelistów w starożytności odpowiadały babilońskim znakom zodiaku: wół oznaczał Byka; lew – Lwa, orzeł – Skorpiona, a skrzydlaty człowiek – Wodnika.

Chrześcijanie zmienili wymowę tych znaków, odwołując się do biblijnej wizji rydwanu Bożego, pośrodku którego w VI w. przed Chr. prorok Ezechiel ujrzał tzw. cztery istoty żyjące. Każda z nich „miała z prawej strony oblicze człowieka i oblicze lwa, z lewej zaś strony każda z czterech miała oblicze wołu i oblicze orła” (Ez 1,10). Podobna była wizja św. Jana dotycząca czterech sześcioskrzydłych Zwierzętach u tronu Bożego: „Zwierzę pierwsze podobne do lwa, Zwierzę drugie podobne do wołu, Zwierzę trzecie mające twarz jak gdyby ludzką i Zwierzę czwarte podobne do orła w locie” (Ap 4,7). Kościół uznał za prawdziwe i objawione tylko cztery Ewangelie – autorstwa dwóch apostołów: Mateusza i Jana oraz dwóch uczniów apostołów: Marka i Łukasza. Od około V w. w sztuce każdemu z nich towarzyszy skrzydlata postać jako atrybut bądź jest on przezeń reprezentowany: Łukasza symbolizuje wół, Jana – orzeł, Marka – lew, a Mateusza – uskrzydlony człowiek. Według św. Hieronima dobór symboli dyktuje specyfika poszczególnych Ewangelii. Mateusza wyobraża człowiek, bo koncentruje się na człowieczeństwie Chrystusa, a Ewangelię zaczyna od Jego genealogii. Łukaszowi przypada wół, zwierzę ofiarne w judaizmie i kultach pogańskich, bo jego Ewangelia skupia się na ofierze Zbawiciela. Marka reprezentuje król zwierząt, bo ewangelista podkreśla majestat i królewską godność Chrystusa, a tekst rozpoczyna głosem Jana Chrzciciela, wołającego na pustyni jak ryczący lew. Ewangelia Jana jest najbardziej teologiczna, pełna wzniosłych symboli. Dlatego Jana symbolizuje orzeł o przenikliwym spojrzeniu, rozróżniający odwieczne prawdy Boże i wznoszący się ponad to, co ludzkie. Każdy z autorów inaczej podszedł do tematu, dzięki czemu otrzymaliśmy pełny obraz Jezusa – Człowieka, Boga, Zbawiciela i Mesjasza. Symbole ewangelistów są tego ilustracją, co zwięźle wyraża tekst Ewangeliarza z XIV w. „Cztery zwierzęta są symbolami Chrystusa: jest człowiekiem, bo się urodził; wołem, bo umarł złożony w ofierze; lwem, bo powstał; orłem, bo wzniósł się do nieba”. Autorka jest konserwatorem zabytków diecezji gliwickiej.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama