Nowy numer 30/2021 Archiwum

Kilka ważnych pytań o przyszłość Śląska

Rada Społeczna przy metropolicie katowickim zadała kilka ważnych pytań w kwestii śląskiego regionalizmu oraz jego znaczenia dla rozwoju regionu.


Dokumentem „Głos z Górnego Śląska” Rada Społeczna przy Metropolicie Katowickim włączyła się do dyskusji na temat „Dalsze losy Górnego Śląska jako integralnej części Rzeczypospolitej”. Dokument podpisali dwaj współprzewodniczący Rady, profesorowie Andrzej Klasik i Wojciech Świątkiewicz, oraz jej sekretarz ks. dr hab. Arkadiusz Wuwer. Rada skupiająca 17 osób, specjalistów z różnych dziedzin oraz działaczy społecznych, wypowiada się w swoim imieniu, ale wspiera ją także autorytet lokalnego Kościoła, który również w przeszłości używał tego forum, aby wypowiadać się w kwestiach społecznych. Wpisuje się to w tradycję tworzenia przestrzeni do rozmowy publicznej oraz reagowania na problemy społeczne, co od wielu lat charakteryzowało duszpasterstwo na Górnym Śląsku. 


Kontekst ustrojowy


Autorzy podkreślają, że w rozważaniach nad Górnym Śląskiem, jego tożsamością kulturową, spójnością terytorialną i budowaniem przyszłości ważne są kontekst ustrojowy i organizacja terytorialna państwa. Można zapytać, dlaczego szczegółowa kwestia administracyjna jest tak mocno podkreślana w dokumencie.

Wynika to z przekonania autorów, że źródłem wielu aktualnych problemów, m.in. dezintegracji społeczno-kulturowej, gospodarczej i terytorialnej Górnego Śląska, są ustrój administracji państwowej i podział terytorialny, jaki miał miejsce w 1950 roku. W centrum debaty publicznej stawia więc ten dokument ocenę skutków centralizacji władzy oraz jej wpływu na rozwój regionu. Innymi słowy, odnosi się do gorąco obecnie dyskutowanej kwestii zakresu samorządności regionalnej. 
Najważniejsze bowiem, niezadane w tym dokumencie wprost, jest pytanie o potrzebę powrotu w kwestii samorządności regionalnej do autonomii województwa w kształcie zbliżonym do tego, jaki funkcjonował w okresie międzywojennym. Autorzy nie oceniają tego modelu wprost, ale podkreślają jego pozytywne skojarzenia w świadomości społecznej. „Wspomnienie autonomii ówczesnego województwa śląskiego jest nadal obecne w świadomości mieszkańców regionu i bywa często przywoływane w dyskusjach nad jego współczesnymi problemami”, odnotowują. Tej ocenie towarzyszy konstatacja, że tęsknota za autonomią może być wykorzystana w doraźnych celach politycznych. Krytycznie natomiast ocenione są działania powojennej władzy, które doprowadziły nie tylko do centralizacji wszystkich decyzji i zredukowały do minimum rolę czynników regionalnych przy podejmowaniu decyzji, ale także utrwaliły podział historycznego obszaru Górnego Śląska na dwa odrębne województwa – katowickie i opolskie. Stało się to podczas reformy administracyjnej w 1950 r. Zmieniono wówczas nazwę województwa śląskiego na katowickie, a z tej jednostki odcięto Opolszczyznę, z której utworzono województwo opolskie. W tym samym czasie do województwa katowickiego przyłączono powiat częstochowski, który wcześniej był częścią województwa kieleckiego. Podczas kolejnej reformy administracyjnej państwa, w 1975 r., z części województwa katowickiego utworzono województwa bielskie oraz częstochowskie, które zostały zlikwidowane w 1998 r. Te reformy w sposób zasadniczy zmieniły historyczną i geograficzną tożsamość regionu oraz zapoczątkowały proces dezintegracji całego obszaru Górnego Śląska, który trwa do dzisiaj. 


Przeczytaj także:

Złożoność zjawisk


Autorzy dokumentu zwracają uwagę, że reforma samorządowa po 1998 roku nie spełniła nadziei i oczekiwań wielu środowisk lokalnych i nie została jeszcze zakończona. „Wraz z odzyskaną wolnością na Górnym Śląsku zrodziły się społeczne ruchy regionalne i zaczął umacniać się sektor obywatelski. Odżyły nadzieja i uzasadnione oczekiwanie na powołanie do życia spójnego kulturowo i terytorialnie oraz silnego ekonomicznie regionu samorządowego. Pod tym względem reforma samorządowa z 1998 roku nie spełniła jednak nadziei i oczekiwań wielu środowisk lokalnych. W powszechnej opinii reformy samorządowe nie zostały jeszcze zakończone. To, co podzieliła tzw. władza ludowa, pozostało podzielone. Obecne województwo śląskie jest tylko po części górnośląskim, a województwo opolskie utrzymało starą nazwę. Sytuacja ta jest źródłem frustracji społecznej, podskórnych napięć i gorących dyskusji na forach internetowych, blokuje procesy rozwoju, redukując poziom kapitału społecznego”. Ta skądinąd słuszna ocena nie oddaje jednak całej złożoności zjawisk, jakie po 1989 roku miały miejsce na tym obszarze.

« 1 2 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama