Każdy zostanie wysłuchany

Klaudia Cwołek

|

Gość Gliwicki 35/2019

dodane 29.08.2019 00:00

Ks. dr Rafał Dappa, delegat biskupa gliwickiego ds. ochrony dzieci i młodzieży, mówi o pełnionej przez siebie funkcji, procedurze przyjmowania zgłoszeń, nadużyciach seksualnych osób duchownych i udzielanej w takiej sytuacji pomocy.

Ks. dr Rafał Dappa święcenia kapłańskie przyjął w 2002 roku. Studia z zakresu prawa kanonicznego ukończył na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim  w Rzymie. Od 2011 roku jest pracownikiem Sądu Biskupiego Diecezji Gliwickiej, od 2012 jego wiceoficjałem. Od 2014 roku pracuje jako adiunkt na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Funkcję delegata biskupa ds. ochrony dzieci  i młodzieży pełni  od 2015 roku.  Ks. dr Rafał Dappa święcenia kapłańskie przyjął w 2002 roku. Studia z zakresu prawa kanonicznego ukończył na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Od 2011 roku jest pracownikiem Sądu Biskupiego Diecezji Gliwickiej, od 2012 jego wiceoficjałem. Od 2014 roku pracuje jako adiunkt na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Funkcję delegata biskupa ds. ochrony dzieci i młodzieży pełni od 2015 roku.
klaudia cwołek /foto gość

Klaudia Cwołek: Kto i w jakich sprawach może się do Księdza zwracać w związku z pełnioną funkcją delegata biskupa?

Ks. Rafał Dappa: Moim zadaniem jest przyjmowanie wszystkich zgłoszeń dotyczących nadużyć natury seksualnej dokonanych przez osobę duchowną. Zgłosić się może każdy: pokrzywdzony, duchowny, świecki, każda osoba, która ma wiedzę o takich nadużyciach.

Czy informacje z drugiej ręki też wchodzą w zakres takiego zgłoszenia?

Tak. Zgodnie ze znowelizowanym w 2017 roku polskim Kodeksem karnym każdy obywatel, który ma wiedzę na temat nadużyć seksualnych wobec osoby do 15. roku życia, jest prawnie zobowiązany do zgłoszenia jej organom ścigania.

A co w przypadku, gdy w środowisku informacja taka funkcjonuje jako tajemnica poliszynela i ktoś jest jedynie kolejną osobą, która się o takim czynie dowiaduje?

Taka osoba również może się do mnie zgłosić. W Kościele mamy procedurę wstępną, wyjaśniającą, która ma na celu uprawdopodobnienie informacji z takiego zgłoszenia. To jest właśnie moje zadanie.

Prawo kanoniczne i polskie prawo cywilne różnicują wiek osoby, wobec której nadużycia seksualne traktowane są jako przestępstwo.

Przestępstwo w prawie cywilnym w tej dziedzinie, ogólnie mówiąc, liczymy do 15. roku życia, a w prawie kościelnym do 18. roku życia. Ponadto różnice dotyczą kwalifikacji niektórych czynów oraz okresu przedawnienia: prawo kościelne przewiduje dłuższy okres przedawnienia.

A co z nadużyciami wobec osób pełnoletnich, ale pozostających w jakiejś zależności od sprawcy, np. gdy są to skrzywdzeni przez duchownego dorośli już ministranci czy marianki?

Każde zewnętrzne naruszenie VI przykazania Dekalogu przez osobę duchowną jest przez prawo kościelne uznawane za przestępstwo. Moje zadanie w ramach pełnionej przeze mnie funkcji polega jednak na szczególnej ochronie osób do 18. roku życia. Jeśli ktoś natomiast zgłosi się ze sprawą dotyczącą osoby pełnoletniej, postaram się wskazać, co dalej można z tym zrobić. Są również takie przestępstwa, które podlegają ściganiu przez organy państwowe niezależnie od wieku, np. gwałt. We wrześniu w naszej diecezji i archidiecezji katowickiej wchodzą w życie wspólnie wypracowane zasady ochrony dzieci, młodzieży, osób niepełnosprawnych i bezradnych wobec wykorzystania seksualnego. Zawarte są one w dokumencie o prewencji, który został pomyślany tak, żeby chronić nie tylko osoby do 18. roku życia. Są w nim punkty dotyczące osób między 18. a 25. rokiem życia i młodzieży w okresie wczesnej dorosłości, która emocjonalnie jeszcze się rozwija. Poszkodowanych w tym przedziale wiekowym też chcemy wziąć pod ochronę. Takie osoby również mogą się do mnie zgłaszać, ale wtedy sprawę rozpatrujemy, opierając się na innej podstawie prawnej.

Czego może się spodziewać osoba zgłaszająca Księdzu nadużycie? Wiadomo, że taki kontakt wiąże się z dużym stresem.

Taka osoba zostanie wysłuchana i jej sprawa będzie potraktowana poważnie.

Jak długo czeka się na taką rozmowę?

Staram się te sprawy załatwiać jak najszybciej. Zgłoszenia można dokonać bezpośrednio w kurii, telefonicznie, listownie lub pocztą elektroniczną. Gdy nie jest ono bezpośrednie, staram się z osobą zgłaszającą skontaktować tego samego dnia lub następnego i umówić spotkanie w ciągu jednego tygodnia. Są to sprawy, które zawsze traktuję priorytetowo. Każdej osobie, która jest pokrzywdzona, proponuję pomoc psychologiczną i prawną oraz wsparcie duszpasterskie. Pocztę mailową odbieram codziennie, a telefon w czasie urzędowania w kurii. Wiadomo, że każde takie zgłoszenie musi być udokumentowane. Jeżeli zgłoszenie nie jest listowne lub osoba, która przyszła, nie ma go przygotowanego na piśmie, sporządzam notatkę, którą odczytuję osobie zgłaszającej, pytając, czy zgadza się z jej treścią. Proszę też o podpisanie zgłoszenia. Taka osoba musi liczyć się z dalszym postępowaniem, np. że zostanie wezwana do sądu jako świadek.

Czy na takie spotkanie można przyjść z osobą towarzyszącą?

Tak. Jeżeli ktoś czuje się pewniej i ma zaufanie do tej osoby, nie mam nic przeciwko.

Na tym etapie rozpoczyna się wstępne dochodzenie kanoniczne w sprawie. Co dalej?

Przede wszystkim sprawdzam, czy nadużycie było już zgłoszone i czy sprawa cywilna została wszczęta. Jeśli tak, jestem zwolniony z tego obowiązku. Jeżeli nie była zgłoszona, a są przesłanki świadczące o prawdopodobieństwie nadużycia, sprawę od strony kościelnej przekazujemy do Kongregacji Nauki Wiary w Watykanie oraz do państwowych organów ścigania. Zgłoszenia do prokuratury staram się dokonywać osobiście.

Jakie są kryteria oceny prawdopodobieństwa nadużycia?

Przede wszystkim jest to kryterium wieku. Jeżeli jakiś zgłaszany czyn został popełniony wobec osoby do 15. roku życia, to sprawę po prostu zgłaszam zarówno państwowym organom ścigania, jak i Kongregacji Nauki Wiary. W przypadku osoby np. 17-letniej nie mam prawnego obowiązku zgłoszenia sprawy do prokuratury, natomiast kontynuuję postępowanie kościelne. Wiadomo, że spektrum nadużyć seksualnych jest bardzo szerokie – od wysyłania nieodpowiednich wiadomości SMS po gwałt. Na tym etapie zawsze staram się sprawdzić, czy istnieją wiarygodne i prawdopodobne przesłanki przemawiające za tym, że do takiego czynu mogło dojść.

Czyli np. informacja o wysyłanych treściach erotycznych osobie do 15. roku życia jest podstawą zgłoszenia organom ścigania?

Tak. Nie jestem od oceniania, czy doszło w tym wypadku do przestępstwa, czy nie. Do mnie należy natomiast przekazanie informacji na ten temat, jeżeli uznam, że mogło dojść do tego przestępstwa. To prokurator ocenia, czy konkretny czyn kwalifikuje się pod artykuł Kodeksu karnego i czy należy rozpocząć w tej kwestii postępowanie. Gdybym zaniechał obowiązku informowania, też mógłbym być ścigany.

A co w sytuacji, gdy Ksiądz za pośrednictwem mediów, także społecznościowych, dowiaduje się o nadużyciu ze strony kapłana, a nie było oficjalnego zgłoszenia?

Jeżeli się o czymś takim dowiaduję, jestem zobowiązany do informowania organów ścigania niezależnie od sposobu, w jaki się dowiem o sprawie. Na każdym, kto ma wiedzę o nadużyciu seksualnym wobec nieletnich, ciąży taki obowiązek. Zachęcam do zapoznania się z naszym dokumentem dotyczącym prewencji, który to wyjaśnia. W przypadku wątpliwości także można się ze mną kontaktować.

Dopóki czyn nie zostanie udowodniony, osobie podejrzanej przysługuje prawo domniemania niewinności. Jak wygląda postępowanie kurii wobec takiego księdza? Czy na tym etapie udzielana jest mu pomoc?

Jestem zobowiązany troszczyć się o dobre imię zarówno osoby zgłaszającej, jak i osoby podejrzanej. Jeżeli jest taka potrzeba, osobie oskarżanej proponuję pomoc psychologiczną. Takiego księdza jesteśmy zobowiązani odsunąć od pracy z dziećmi i młodzieżą oraz od pracy duszpasterskiej. Wyznaczamy mu miejsce, gdzie będzie przebywał, oraz kuratora, czyli osobę, która bezpośrednio będzie miała nad nim opiekę.

Z czego taki Ksiądz się utrzymuje?

Każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie, ale obowiązkiem biskupa i kurii diecezjalnej jest, by podstawowe utrzymanie – mieszkanie i wyżywienie – zapewnić na czas wyjaśnienia sprawy.

Czy zostaje on po zgłoszeniu suspendowany?

Nie. Dalej może odprawiać Mszę św., zazwyczaj niepublicznie, choć to też zależy od charakteru czynu, o który jest podejrzany. Jak wspomniałem, odsuwa się go od pracy duszpasterskiej oraz z dziećmi i młodzieżą.

Jak długo trwa takie postępowanie?

Po zamknięciu dochodzenia wstępnego, które staram się zakończyć mniej więcej do miesiąca, dokumentację wysyłamy przez nuncjaturę pocztą dyplomatyczną do Stolicy Apostolskiej. Od niej otrzymujemy odpowiedź ze wskazaniem, co z daną sprawą zrobić – czy proces kanoniczny mamy przeprowadzić u nas, czy odbędzie się on w Watykanie. Niestety, te procesy nie kończą się szybko. Ważne jest natomiast – zostało to w naszym dokumencie o prewencji zaznaczone – że jeśli osoba oskarżona zostanie oczyszczona z zarzutów, taką informację będziemy przekazywać jak najszerzej, żeby przywrócić jej dobre imię.

Ile Ksiądz przyjął zgłoszeń od początku pełnienia obecnej funkcji?

Zostałem delegatem biskupa w 2015 roku i w tym czasie przyjąłem 12 zgłoszeń. Dotyczyły one także zdarzeń sprzed 2015 roku, a nawet czasu sprzed powstania diecezji gliwickiej w 1992 roku, ale które wydarzyły się na jej obecnym terenie. Z tych spraw, które do mnie trafiły, tylko jednej nigdzie nie zgłosiłem, ponieważ uznałem ją za nieprawdopodobną. Pięć spraw kościelnie zostało zakończonych wyrokiem z uznaniem winy. Jedna zakończyła się cywilnym wyrokiem skazującym, a kilka spraw prokuratura umorzyła. klaudia.cwolek@gosc.pl

Ważne informacje

Delegat biskupa ds. ochrony dzieci i młodzieży ks. dr Rafał Dappa przyjmuje zgłoszenia o fakcie wykorzystania seksualnego przez osobę duchowną: e-mail: r_dappa@kuria.gliwice.pl, tel. 32 230 71 33 (w godz. 9.00–16.00). Duszpasterz ds. ochrony dzieci i młodzieży ks. dr Damian Dolnicki pomaga duchowo oraz duszpastersko ofiarom i ich rodzinom, gdy takiej pomocy sobie życzą, a nawet wspólnotom parafialnym, jeśli jest taka potrzeba: e-mail: d_dolnicki@kuria.gliwice.pl, tel. 32 234 23 23. Dokument „Świadomość. Zapobieganie. Reagowanie” dostępny jest na stronie kuria.gliwice.pl w zakładce dot. ochrony dzieci.